Nizam-ı Cedit Ordusu Kurulması Üzerine Yazılan Projeler

Nizam-ı Cedit Ordusu Üzerine Projeler

Öneri:

1789 yılında Osmanlı devleti Rusya ile savaş halinde olup yıkılmanın eşiğine gelmiştir. Bu sırada Fransız ihtilali patlak vermesi aslında Osmanlıyı yıkılmaktan kurtarmıştır. Zira Fransız ihtilalinin çıkması Rusya'nın Osmanlıya karşı savaşında geri adım atmasına neden olmuştur. Neticede Devletler arasında antlaşmalar imzalanmıştır.

3.Selim barış antlaşmasından sonra Osmanlının uçuruma yaklaştığını anladı ve tahta çıkar çıkmaz meşveret meclisini topladı. Toplantıda kamu ve dersaadete aykırı olaylar ve Osmanlıdaki bozukluklar konuşulmuştur. Ama bu mecliste reform hareketinden hiç konuşulmamıştır. Konunun odaklanıldığı yer Osmanlı örgütlerinin bozulması ve bunun düzeltilmesidir.

3.Selim Meşveret meclisine müteakip devletin bu gidişatının iyi olmadığının farkına vararak bunu düzeltme yoluna gider. Bunun için 200’e yakın devlet adamlarına aşağıda belirteceğim 4 madde üzerine proje hazırlamalarını ister.

1-Nizam-ı Cedit ordusunun kurulması

2-Yeni kurulacak ordunun kaynağının nereden sağlanması konusudur. Bu kaynak mali ve insan şeklindedir.

3- Askeri alanda, Avrupa tarzında askerlik sanatını anlatan kitapların hazırlanması ya da Türkçeye çevrilmesi.

4- Osmanlı ordusunun temelini oluşturan Kapıkulu ve Tımarlı ordunun ıslah edilmesi

Proje yazarlarından toplamda 10/1 ancak elle tutulur proje hazırlayabilmiştir. Bu proje yazarlarından en önemlilerinden birisi ise kadı asker Abdullah Molladır.

Askeri alanda neler yapılması gerektiği hakkında proje yazarları arasında 3 eğilim vuku bulmuştur.

1-Geleneksel Tımar ve Kapıkulu ocaklarının eski şekline döndürülmesi.

2-Yeniçeri ocağını orijinale döndürülüyor kisvesi altında modern bir ordu teşkil etmek

3-Yeniçeri Ocağının ıslah durumu kalmamıştır. Modern sisteme uygun askeri teşkilat hazırlanması gerekiyor ve bu askeri teşkilat yeterli sayıya ulaşınca da Yeniçeri ocağını kapatalım derler.

3.Selim bu görüşler üzerinde orta bir yol bularak uygulamaya geçmiştir.

Askeri alanda yeniliklerin yapılabilmesi için iki önemli sorun ortaya çıkmıştır.

1-Ordunun askeri nereden devşirilecek ve nereden alınacak.

2-Yeni ordunun mali finansman kaynağı ne olacaktır.

Asker nereden sağlanacağı konusunda farklı görüşler oluşmuştur. Kimileri kölelerden asker devşirelim, Kimileri de savaş esirlerinden askerleri devşirelim demiştir. Bir kısımda eski devşirmeyi devam ettirelim ve bu sistemde değişiklikler yaparak uygulayalım demiştir. Çavuşbaşı Mehmet Raşit projesi buna örnek verebiliriz.

Çavuşbaşı önceden askerler Rumeli’den devşirilirdi şimdi Anadolu’dan devşirelim demektedir. Devşireceğimiz bu ordu yeni silahlarla donatalım ve barınmaları sağlayalım. Bu askerlere 2kat maaş verelim ve ordunun sayısı 20bin ile 30 bin ulaşınca yeniçeri ocağı kaldıralım demektedir.

Abdullah Berri Efendide Raşit Efendinin görüşündedir ama devşirmeler yetim ve fakir çocuklardan olsun diyor ve sayı istenilen düzeye gelince yeniçeri ocağını kapatırız demektedir. Abdullah Berri Efendinin görüşü 3.Selim döneminde kabul gördü.1789’dan sonra 15-75 yaş arası askerler devşirildi.

Proje yazarlarından en mantıklı teklif Yusuf Paşadan gelmiştir. Ona göre vilayetlerde milis kıtaları kuralım bunlar savaş zamanı toplansınlar, savaş olmadığı zamanda bunları dağıtalım demektedir. Bu düşünce bugünkü orduya en yakın fikirdir.

Proje yazarları tarafından Topçu ve humbaracı birliklerinin ayrı bir birlik olması, yeni silahlarla donatılması ve eğitilmesini istemektedirler. Bu birlikler Avrupalı subaylar tarafından eğitilmesi gerektiği görüşü sunulmaktadır.

Yusuf Paşa tımarlı ve humbaracı ocağı kaldırılsın yerine maaşlı birlikler kurulsun demiştir.

Tatarcık Abdullah Molla’da süratçı topçu birlikleri artırılmasını istemiştir.

Projelerden tımarlı sipahinin değerinin kaybettiği üzerinde duruluyor. Aslında sorun doğru tespit ediliyor ama çözüm yöntemi yanlış uygulanıyor.

Projelerin birleştiği bir diğer nokta ise Osmanlı ordularının zayıf noktalarını belirtilmesidir. Bu zayıf noktalar iki tanedir.

1-Osmanlı ordusu ilkbahar ve yaza göre yetiştirilirdi. Kışlık ordu yoktu bu durum güvenlik açığıydı. Önerilen şey tımarlı ordunun kaldırılması ve kış ordusu kurulmasıdır. Savaş döneminden sonra orduya para verilmeyince ordu isyan ediyor bu sebeple bunlar inzibatla ve itfaiye işleriyle uğraşsın denilmiştir.

2-Asker üzerine hükmeden komuta tabakası sorunudur. Osmanlı’da mansıb satışı ile orduda komutan olunuyordu. Örneğin binbaşılığının satılması gibi… Yani askeri bilgisi olmayan paralı kişilerin askerlik yapmasıdır.

Yeniçeri ocağı kendi subaylarını seçtiklerinden hükümet ve subaylar arasında daima bir boşluk vardır ve bu durumda devleti tehdit ediliyordu. Bu durumu çözmek için ise Yeniçeri ocağının başına atanan subaylar padişaha sadık kişiler arasından seçilsin denilmiştir.

Projelerin hiçbiri harp okullarının açılmasını gündeme bile getirmemiştir. Ama yine de orduda silah sanayinin ve topçu sınıfının nasıl olması gerektiği, haritacılık bilgisi, gemi yapımına önem verilmesi gibi projeler vardır.

Nizam-ı Cedit Üzerine Projelerinde Eleştirilen Noktalar Şunlardır

Ahmet Cevdet paşaya göre, projeleri hazırlayan kişiler Avrupa'daki savaş durumunu ve teknolojisini bilmiyorlardı ama projeler incelendiğinde Ahmet Cevdet Paşa gibi düşünenlerin olmadığı görülür.

Koca Yusuf paşa batının askeri bilgisini biliyor. Rusya ile yaptığımız savaş sonunda alınan subay ve esirleri alıp tatbikat yapıyor. Onların savaş taktiğini bu şekilde öğreniyordu.

Koca Yusuf Paşanın Hulasat-ül Kelam Fi reddülalam adlı raporu vardır. Bu raporda nizam-ı cedit ordusunun oluşturulmasındaki mantıkla Rusya’nın askeri yapısının etkisi olduğunu belirtmiştir.

Tatarcık Molla’nın raporuna baktığımız zaman genelde projelerinde subayların Avrupa’dan getirilmesi görüşünü savunmuştur. Raporların çoğunda bu görüş hâkimdir.

O dönemde Avrupa’da en önemli eser yazan kişi Mark De Sebastiyan Bauba’dır Bu kişi en önemli askeri uzmandır. Lağımcılık ve kale savunması eserleri Osmanlıcaya çevrilmiştir.

Fransa’dan ve diğer devletlerden uzman getirilmesi isteniyor. Askeri uzmanlar getirilmesine rağmen bunlara komuta emri verilmemiştir. Sadece eğitim verilmesi sağlanmıştır.

1 تعليقات

  1. Kardeşim ne de güzel anlatmışsın öyle. Anlatım üslubun çok naif. Şahsına münhasır bir dilin var. Çok başarılı olacağına yürekten inanıyorum. Emeğine sağlık. Bu arada bloguna bir süredir uğrayamadım kusuruma bakma. Yeni temana da bayıldım gerçektende (: Sevgilerimle. Vesselam...

    ردحذف

إرسال تعليق

أحدث أقدم